Istorija

Ustaše u borbi za oslobođenje srpskog naroda

Javnost u Srbiji i okruženju bila je šokirana kada je pre nekoliko godina objavljena fotografija spomenika Koje Oborine, na kome je ćiriličnim pismom između ostalog zapisano da je bio „ustaša od 1875-1878“. [1] Tada je ostalo nejasno i nedorečeno ko je bio Kojo Oborina, odakle je bio, kojoj je naciji i veri pripadao. Familija Oborina je srpskog porekla, pravoslavci koji slave Svetog Jovana. Kojo je rođen 1852. godine od oca Ilije i majke Stane u selu Donji Poplat, opština Brajkovići u Hercegovini.[2] Mihić u svojoj knjizi govori da je bilo još ustaša iz sela pored napomenutog Koje Obrine, navodi njihova imena, a zanimljivo je da su potomci Spasoja Ružića sačuvali uverenje o tome da je on bio ustaša za vreme Nevesinjskog ustanka.[3] Kojov sin Mihajlo, nastavio je očevu tradiciju. Za vreme Prvog svetskog rata bio je četnik kod vojvode Vuka, povukao se preko Albanije i ranjen je u borbama na Solunskom frontu. Preživeo je rat, ali su ga Nemci ubili 1944. godine[4].

Foto: Spomenik Koje Oborine – Četnik, a Ustaša – pitaju se svi kako to?

Reč ustaš ili ustaša je počela da se upotrebljava u drugoj polovini XIX veka. Poreklo reči vodi od glagola ustati i pre svega se odnosi na ustati(podići se) na ustanak. Sinonim reči su ustanik, dobrovoljac, četnik, komita, gerilac… Do masovne upotrebe ove reči dolazi za vreme Nevesinjskog ustanka (Nevesinjske puške). Odredi su u svojim imenima nosili reč ustaša, a mnogi su pored svog imena sa ponosom stavljali taj epitet. U tragovima se taj termin može naći i prilikom četničkih akcija na prostoru stare Srbije (Makedonije), Balkanskih ratova i u toku Prvog svetskog rata. Takođe i u mirnodopskom periodu između dva svetska rata taj termin je još uvek bio korišćen. Postojao je „Savez srpski ustaša i dobrovoljaca“, čiji su zadaci bili rad na širenju nacionalne svesti i jedinstva u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji, da pomognu porodicama nastradalih i da dobrovoljcima koji su preživeli pomognu da iskoriste svoja prava na pomoć od strane države. Tada nisu postojale penzije za ratne veterane i invalide, već se pomoć odnosila na dobijanje zemljišta, službe(posla) i pomoć priliko naseljenja[5].

Sačuvana je fotografija originalne zastave saveza dobrovoljaca, ispod koje je napisano:

Foto: Zastava udruženja dobrovoljaca, pored zastave ustaša Milan Pavičić, predsednik udruženja

„Sa verom u Boga,
Ustaško-Dobrovoljačka borba
slava i sloboda,
Hrišćanskog naroda!“


Za prvog srpskog ustašu i najvećeg u istoriji smatrao se Kralj Petar I Veliki Oslobodilac[5], koji se kao dobrovoljac priključio Nevesinjskom ustanku. Zbog progona prema njegovoj porodici od strane kneza Milana Obrenovića morao je da koristi pseudonime, najradije i najviše se predstavljao kao Petar Mrkonjić. Budući kralj Srbije je u početku sakupio četu od 200 dobrovoljaca, da bi brojno stanje njegovih ustaša poraslo na 1500, koliko ih je bilo na proleće 1876. godine. Uspešno je predvodio svoje dobrovoljce, jer je imao veliko znanje stečeno prilikom školovanja na vojnoj akademiji u Francuskoj i učešću u Francuskom-pruskom ratu kada je i odlikovan ordenom Legije časti. Narod je istinski zavoleo Petra i želeli su da njega postave za glavnog vojvodu ustanka, ali pod pritiskom kneza Milana i Austrougarske monarhije, za vođu ustanka je postavljen Fridrih Hubmajer, o kome će više reči biti u nastavku. Knez Milan se plašio da Petar ima pretenciju za prestol Srbije, bojao se njegove popularnosti u narodi i zbog toga je slao agente da ga ubiju. Petar je zbog tih razloga morao da napusti Hercegovinu i ustanak u julu 1876. godine[6].

Foto: Članak o savezu srpskih ustaša i dobrovoljaca


Većina ustaša su činili Srbi, pored onih iz Hercegovine i Bosne, veliki broj je bio iz Srbije. Čim su čuli za ustanak, oni masovno prelazili preko Drine u pomoć svojoj braći, sve dok knez Milan to nije zabranio, kako bi Srbija sačuvala mir, jer još uvek nije bila u ratu sa Turcima. Pored Srba u četi vojvode Petra Mrkonjića, bilo je manji broj Rusa, Slovenaca i Čeha.[6].

1875. Kralj Petar I je ratovao pod pseudonimom Petar Mrkonjić.

Većina Hrvatskog i Slovenskog stanovništa nije uzelo učešće u Nevesinjskom ustanku, tako da se termin ustaša ne može odnositi na njih. Ali ipak su postaji pojedinci koji su smatrali da treba da pomognu svojoj braći.

Foto: Vojvoda don Ivan Musić

Najbolji primer je Hrvat don Ivan Musić. Rođen je u selu Klobuku, opština Ljubiška. Završio je bogosloviju i službovao je kao katolički sveštenik. Uzeo je zapaženo učešće u Hercegovačkom ustanku u kome će biti proglašen za vojvodu donje Hercegovine. Već pomenuti Fridrih Hubmajer Slovenac, rođen je 1851. godine u Ljubljani, bio je oficir austrijske vojske. Kada je otpočeo Hercegovački ustanak ubrzo se pridružio ustanicima, pokazao se kao veoma vešt i sposoban, i krajem decembra 1875. godine je proglašen za vođu celokupnog ustanka. Hubmajer je svoje ime Fridrih promenio u Miroslav, a bio je poznati pod nadimkom „Crni Miro“. Uzeo je zapaženo učešće i u Srpsko-turskom ratu, gde je stekao čin poručnika. Nema sumnje da je Hubmajer došao na čelo ustanka uz podrušku Austrougarske i kneza Milana, da bi na taj način izbegli da vođa postane Petar Mrkonjić (Karađorđević). Zbog toga su ga mnogi Srbi smatrali za Austrougarskog špijuna, za šta nema konkretnih dokaza.

Foto: Uverenje o statusu boraca / iz knjige Poplat selo u Hercegovini

Termin ustaša se prvi put počeo zloupotrebljavati početkom 1929. godine kada je doktor Ante Pavelić osnovao tajnu terorističku organizaciju pod tim imenom. Ona je zagovarala nezavisnost Hrvatske, za taj cilj se borila nasilnim metodama i bila je utemljena na mržnji prema Srbima. U toku Drugog svetskog rata, ustaše pod komandom Ante Pavelića će počiniti masovne zločine, nezapmćene u ljudskoj istoriji po brutalnosti i svireposti. Od tada se termin ustaša neće koristiti u prvobitnom značenju, već će to postati sinonim za ubice, krvoloke, hrvatske naciste…

Kao što su pojedini ljudi iz Hrvatske uspešno u prethodnih 80 godina ukaljali staru znamenitu reč ustaša, tako trenutno pokušavaju da vojvodu Ivana Musića predstave potpuno drugačije i da na taj način ukaljaju i njegovo ime. Tako su u selu Dračevu podigli spomenik posvećen Nevesinjskim ustanicima koje je predvodio don Ivan Musić, na kome između ostalog stoji: „Digli su se 1875. kako bi zbacili Turske okove i odbranili djedovska ognjišta od crnogorskih i srpskih posezanja za ovim svetim hrvatskim tlom.“ Radi istine treba reći da je Ivan Musić kao mladić bio oduševljen sa Srbijom i sa borbom srpskog naroda za svoju slobodu. Tako je jedne prilike sa nekoliko prijatelja pokušao da pobegne u Srbiju i tamo da nastave školovanje, ali su ga Turski graničari uhvatili. Leta 1875. godine knjaz Nikola Petrović je poslao svog delegata vojvodu Božu Petrovića, koji je ispred manastira Zavala predao Ivanu Musiću čin vojvode. Svi su složno podigli 3 prsta i uzviknuli: „Živeo knjaz Nikola!“ [7]Nakon ustanka Ivan je prvo živeo u Crnoj Gori, a kasnije se preselio u Beograd. Umro je 11. decembra 1888. godine, a u novinama je izašla njegova čitulja i oproštaj u kome je stajalo i ovo „Ivan Musić, vojvoda hercegovački. Hercegovina će se večito sećati s najvećom blagodarnošću požrtvovnih napora svoga velikog vojvode; vascelo će Srpstvo dugo i dugo oplakivati neutrašivog borca za njegovo ujedinjenje“.[8]

[1] https://bljesak.info/kultura/flash/srbin-kojo-oborina-bio-ustasa-prije-pavelica/30939“
[2] D. Mihić, Poplat selo u Hercegoini, str. 564
[3] Navedeno delo, str. 221
[4] Navedeno delo, str. 229
[5] Beogradske opštinske novine od 08.01.1939. godine
[6] Više o učešću kralja Petra I Karađorđevića u Nevesinjskom ustanku: „Četovanje vojvode Petra Mrkonjića po Bosanskoj Krajini 1875-76“Milan Karanović(1921); „Spomenica 1875-1925“ Kirilo J. Cvijović
[7] „Don Ivan Musić i Hrvati u Hercegovačkom ustanku 1875-1878 godine“ Marko Vego( 1953) str 5 i 25
[8] „Male novine“ od 16.12.1888. godine

Tekst: Uroš Lukić

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

NAJČITANIJE

Poželjno kopiranje i uzimanje sadržaja bez dozvole

Za sve informacije pišite nam na

office[at]i1info.net

Copyright © 2015 Flex Mag Theme. Theme by MVP Themes, powered by Wordpress.

To Top